Mediawijsheid kinderen: 7 dingen die je samen met je kleinkind kunt ontdekken

Oma en kleindochter ontdekken samen een smartphone. 7 leuke ideeën voor mediawijshieid bij kinderen.

Mediawijsheid bij kinderen wordt steeds belangrijker.

Stel je voor. Je zit al een kwartier met je smartphone te worstelen. De uitdaging is om een foto te versturen, maar op de een of andere manier lukt het niet. Na zoveel knopjes te hebben ingeduwd weet je niet eens meer waar je begonnen bent. Dan komt je kleinkind van tien naast je zitten.

‘Oma, geef maar even.’

Tik, tik, klaar.

Binnen tien seconden is het probleem opgelost. En jij? Jij vraagt je af waarom je daar zelf niet op gekomen bent. Herkenbaar? Ik denk dat heel wat oma’s hierom moeten glimlachen.

Kleinkinderen groeien op met smartphones, tablets, computerspelletjes en internet. Ze weten vaak precies hoe alles werkt. Soms lijkt het wel alsof ze met een gebruiksaanwijzing voor digitale apparaten geboren worden.

Maar weet je wat ik daar zo mooi aan vind? Als het om verstandig omgaan met internet gaat, kunnen wij oma’s onze kleinkinderen óók iets leren.

Want weten hoe je een filmpje maakt, betekent nog niet dat je weet of alles in dat filmpje waar is. En handig zijn met WhatsApp betekent niet automatisch dat je weet wat je moet doen als iemand een vervelend bericht stuurt.

Daar komt onze levenservaring goed van pas.

De één weet hoe de knopjes werken. De ander heeft al heel wat meegemaakt en weet dat je niet alles zomaar moet geloven.

En samen kom je een heel eind.

De Week van de Mediawijsheid 2026, van 6 tot en met 13 november, stond in het teken van Gezond met je Scherm. Het thema draaide om gezond schermgebruik en vooral om zelf aan de slag gaan met een fijne balans tussen online en offline.

Een mooie aanleiding om eens samen met je kleinkind de digitale wereld te ontdekken. Maar eigenlijk kun je daar op iedere woensdagmiddag, logeerdag of regenachtige zondag mee beginnen.

Bij Van En Voor Oma vind ik het belangrijk dat samen leren vooral gezellig mag zijn. Daarom heb ik zeven ideeën verzameld waarmee je spelenderwijs aandacht besteedt aan mediawijsheid bij kinderen. Zonder moeilijke uitleg en zonder dat oma ineens een computerdeskundige hoeft te worden.

Wat is mediawijsheid bij kinderen eigenlijk?

Mediawijsheid betekent dat kinderen leren om slim, veilig, kritisch én met plezier om te gaan met digitale media.

Dat gaat bijvoorbeeld over herkennen of iets op internet waar is, zorgvuldig omgaan met foto’s en persoonlijke gegevens, vriendelijk blijven in groepsapps en een goede balans vinden tussen schermtijd en andere activiteiten.

Maar mediawijsheid gaat ook over ontdekken, creatief zijn, contact houden met anderen en samen plezier maken.

En daar kun jij als oma een fijne rol in spelen.

Je hoeft echt niet alles van TikTok, Roblox of kunstmatige intelligentie te begrijpen. Door belangstelling te tonen en samen vragen te stellen, help je je kleinkind al om bewuster na te denken.

Op Mediawijsheid.nl vind je bovendien betrouwbare informatie over veilig en verstandig mediagebruik.

1. Laat je kleinkind jou eens iets leren

Oma kijkt glimlachend mee terwijl haar kleinzoon haar iets uitlegt op een tablet aan de keukentafel.
Laat je kleinkind eens de digitale leraar zijn. Samen ontdekken en van elkaar leren maakt mediawijsheid extra leuk!

Samen ontdekken · vanaf ongeveer 6 jaar

Heb jij ook zo’n kleinkind dat enthousiast begint te vertellen over een computerspel, terwijl jij na drie zinnen de draad al kwijt bent?

Dan is dit misschien wel het leukste begin.

Vraag je kleinkind om jou iets te leren.

Niet omdat je het allemaal moet kunnen, maar omdat je oprecht benieuwd bent naar wat je kleinkind zo leuk vindt.

Misschien laat je kleindochter van acht zien hoe ze een huis bouwt in Minecraft. Of vertelt je kleinzoon van twaalf waarom hij een bepaald filmpje zo grappig vindt.

Ga er gezellig naast zitten en laat je verrassen.

Je kunt bijvoorbeeld vragen:

‘Wat vind jij hier zo leuk aan?’
‘Kun je mij laten zien hoe dit werkt?’
‘Speel je dit alleen of ook met vrienden?’
‘Kunnen andere mensen zien wat jij doet?’
‘Wat gebeurt er als iemand iets vervelends zegt?’

Dat laatste is een mooie vraag. Niet om je kleinkind te controleren, maar om samen te ontdekken hoe zo’n spel of app werkt.

En als je iets niet begrijpt? Gewoon vragen.

Misschien moet je kleinkind het drie keer uitleggen. Dat is helemaal niet erg. Grote kans dat het ondertussen geniet van de rol van juf of meester.

Mijn tip: laat je kleinkind een kwartiertje de digitale leraar zijn. Jij bent de leerling. En probeer vooral niet stiekem de antwoorden op te zoeken!
Wil je zelf ook handiger worden met nieuwe technologie? Lees dan eens mijn artikel over ChatGPT voor Oma’s.

2. Is alles wat je op internet ziet wel waar?

Nepnieuws en AI-beelden · vanaf ongeveer 8 jaar

Stel, je kleinkind laat je een foto zien van een kat die groter is dan een paard.

‘Kijk oma, deze bestaat echt!’

Nou, daar zou ik toch even mijn wenkbrauwen bij optrekken.

Tegenwoordig kun je op internet de wonderlijkste afbeeldingen tegenkomen. Sommige zijn echt, andere zijn bewerkt en weer andere zijn gemaakt met kunstmatige intelligentie, ook wel AI genoemd.

Met AI kan een computer bijvoorbeeld een afbeelding maken van iets wat nooit werkelijk heeft bestaan.

En dat kan behoorlijk echt lijken.

Ook onderweg naar Oma kan een tablet handig zijn. In mijn artikel Tablet op reis naar opa en/of oma lees je hoe je schermtijd kunt afwisselen met andere spelletjes

Hoe ontdek je samen of een foto of verhaal klopt?

Maak er een klein speurspel van.

Zoek samen een opvallende afbeelding of een bijzonder bericht en stel drie vragen:

1. Wie heeft dit gemaakt of geplaatst? Is duidelijk waar de informatie vandaan komt?
2. Kunnen we het ergens anders terugvinden? Kijk bijvoorbeeld of een betrouwbare nieuwsorganisatie of officiële website hetzelfde vertelt.
3. Klopt het verhaal eigenlijk wel? Zijn er vreemde details, ontbreekt er informatie of klinkt het wel erg ongeloofwaardig?

Bij foto’s kun je ook kijken naar vreemde schaduwen, onlogische vormen of details die niet kloppen. Maar let op: aan een afbeelding kun je tegenwoordig niet altijd zien of AI is gebruikt.

Een foto zonder vreemde foutjes kan nog steeds gemaakt of bewerkt zijn.

Met een ouder kleinkind kun je proberen de afbeelding via Google Lens terug te zoeken. Misschien blijkt die bijzondere foto al jaren rond te gaan, maar hoort er een heel ander verhaal bij.

Wat ik zelf zo’n mooie les vind: je hoeft niet meteen te beslissen of iets waar is. Je mag ook eerst twijfelen en verder zoeken.

Dat is een gewoonte waar kinderen én volwassenen iets aan hebben.

3. Mag oma zomaar foto’s van haar kleinkind delen?

Privacy en toestemming · alle leeftijden

Je kleinkind heeft bij jou koekjes gebakken.

Er zit bloem op zijn neus, de keukentafel is één grote rommel en trots houdt hij een scheef koekje omhoog.

Je maakt een foto.

Natuurlijk! Zo’n moment wil je bewaren.

En misschien wil je de foto ook op Facebook zetten, zodat familie en vrienden kunnen meegenieten.

Maar wacht eens even.

Mag je eigenlijk zomaar foto’s van je kleinkind online delen?

Mijn advies is eenvoudig: overleg eerst met de ouders én vraag je kleinkind zelf wat het ervan vindt.

Ook jonge kinderen kunnen vaak prima aangeven of ze een foto leuk vinden.

Wat is verstandig bij foto’s op Facebook en WhatsApp?

Er is verschil tussen een foto op je eigen telefoon bewaren, die naar opa sturen en die op Facebook plaatsen.

Een foto op Facebook kan door meer mensen worden gezien dan je misschien denkt. En ook een foto in een WhatsApp-groep kan worden doorgestuurd of opgeslagen.

Daarom zou ik deze gewoontes aanhouden:

Vraag de ouders of zij het goed vinden dat je foto’s deelt en waar.
Vraag ook je kleinkind om toestemming, zeker wanneer het ouder wordt.
Plaats liever geen foto’s waarop een kind verdrietig, ziek, bloot of in een ongemakkelijke situatie te zien is.
Vermeld niet onnodig de volledige naam, school of locatie van je kleinkind.
Bedenk dat een eenmaal gedeelde foto lastig volledig terug te halen kan zijn.

Stel dat je kleindochter van elf zegt: ‘Oma, die foto vind ik niet leuk.’

Dan is het antwoord eigenlijk heel eenvoudig: ‘Prima lieverd, dan houden we die lekker voor onszelf.’

En weet je? Misschien is dat wel een van de belangrijkste lessen over online privacy die je kunt meegeven.

Niet alles wat leuk is om vast te leggen, hoeft ook met iedereen gedeeld te worden.

4. Wat als iemand online onaardig doet tegen je kleinkind?

Online pesten en groepsapps · vanaf ongeveer 8 jaar

Een kleinkind van twaalf komt uit school en is opvallend stil.

Normaal wordt er aan de keukentafel uitgebreid verteld over vriendinnen, voetbal of wat er op school is gebeurd. Maar vandaag blijft het bij een kort antwoord.

Misschien blijkt later dat er in een groepsapp vervelende opmerkingen zijn gemaakt. Of dat iedereen uit de klas in een nieuwe groep zit, behalve jouw kleinkind.

Dat kan behoorlijk pijn doen.

Ook al gebeurt het via een scherm, de gevoelens zijn echt.

Hoe kun je als oma helpen bij online pesten?

Wat mij belangrijk lijkt, is dat een kleinkind voelt dat het bij oma terechtkan.

Niet meteen boos worden. Niet direct de telefoon willen afpakken. En ook niet zeggen: ‘Dan moet je maar niet op die app zitten.’

Want misschien vertelt je kleinkind de volgende keer dan liever niets.

Je kunt beter rustig vragen:

‘Wat is er precies gebeurd?’

‘Hoe voelde dat voor jou?’

‘Wil je dat ik even met je meedenk?’

Luister eerst. Soms is dat al een hele opluchting.

Als er sprake is van pesten of bedreigende berichten, kun je samen bekijken wat verstandig is. Denk aan het bewaren van berichten of screenshots, iemand blokkeren of melden en hulp vragen aan de ouders of school.

Bespreek met je kleinkind welke stap jullie gaan zetten. Bij ernstige bedreigingen of onveilige situaties schakel je meteen de ouders en passende hulp in.

Op Veiliginternetten.nl vind je praktische informatie over online veiligheid.

En misschien kun je er ook een klein gesprek over vriendelijkheid van maken.

Want iets wat je niet tegen iemand aan de keukentafel zou zeggen, kun je beter ook niet in een groepsapp typen.

5. Wat weet internet eigenlijk allemaal over jou?

Persoonlijke gegevens beschermen · vanaf ongeveer 7 jaar

‘Oma, mag ik jouw adres even invullen?’

Dat lijkt misschien een onschuldige vraag.

Maar als je kleinkind bezig is met een spelletje waarin opeens om een adres, telefoonnummer of geboortedatum wordt gevraagd, is het verstandig om even mee te kijken.

Want niet iedere website of app hoeft alles van je te weten.

Welke gegevens kun je beter niet zomaar delen?

Leg aan je kleinkind uit dat persoonlijke gegevens informatie zijn waarmee anderen iets over jou te weten kunnen komen.

Bijvoorbeeld je volledige naam, adres, telefoonnummer, geboortedatum, wachtwoord of de plek waar je op dat moment bent.

Een leuke manier om dit uit te leggen is met een denkbeeldige voordeur.

Je laat toch ook niet zomaar iedere onbekende binnen om in je huis rond te kijken?

Op internet is het eigenlijk net zo.

Je hoeft niet aan iedereen te vertellen wie je bent, waar je woont of waar je naartoe gaat.

Doe samen het ‘wel of niet delen’-spel

Noem om de beurt iets en laat je kleinkind beslissen of het verstandig is om dat openbaar te delen.

Bijvoorbeeld:

Je lievelingskleur? Meestal geen probleem.
Je wachtwoord? Nee, dat houd je geheim.
Je huisadres? Niet openbaar delen.
Een foto waarop je school duidelijk te zien is? Eerst goed nadenken.
Je favoriete ijsje? Dat mag de hele wereld best weten.

Al zou ik bij dat laatste vooral willen weten of het aardbei of chocolade is.

Maak ook duidelijk dat een wachtwoord niet zomaar aan vrienden of onbekenden wordt gegeven. Ouders kunnen hun kind natuurlijk wel helpen bij het veilig beheren van accounts.

En krijgt je kleinkind een vreemd verzoek om gegevens in te vullen? Dan is de afspraak simpel: eerst aan een vertrouwde volwassene vragen.

Zo maak je online veiligheid voor kinderen heel begrijpelijk.

6. Speel eens samen een computerspel

Samen gamen · ongeveer 6 tot 14 jaar

Misschien ben je niet zo’n liefhebber van computerspelletjes.

Je ziet je kleinkind razendsnel op allerlei knopjes drukken en denkt: waar moet ik in hemelsnaam kijken?

Toch zou ik zeggen: probeer het eens.

Want samen gamen kan verrassend gezellig zijn.

Je hoeft niet goed te zijn. Sterker nog, misschien is het juist leuk als je kleinkind jou moet helpen.

Welke computerspelletjes zijn leuk voor oma en kleinkind?

Minecraft – vanaf ongeveer 7 à 8 jaar, met begeleiding

Bouw samen een huis, tuin of boerderij. Je kleinkind bedient de knoppen en jij bedenkt bijvoorbeeld hoe de keuken eruit moet zien. Kies bij voorkeur een rustige creatieve spelstand zonder onbekende medespelers.

Mario Kart – vanaf ongeveer 6 jaar

Samen een race rijden levert waarschijnlijk flink wat gelach op. Vooral wanneer oma voor de derde keer tegen dezelfde muur rijdt. Kijk wel welke versie en leeftijdsaanduiding geschikt zijn.

Een dansspel – voor verschillende leeftijden

Kies een liedje, probeer de bewegingen na te doen en kijk wie het langst volhoudt. Let op de leeftijdsaanduiding en geschikte muziek. Voor je het weet sta je samen midden in de woonkamer te dansen.

Je kunt ook samen een digitale puzzel maken, een eenvoudig tekenspel spelen of een quiz doen.

Laat je kleinkind een spel kiezen dat jullie allebei kunnen proberen. Controleer vooraf met de ouders of het spel geschikt is en of er bijvoorbeeld online contact of aankopen mogelijk zijn.

En hoe zit het dan met schermtijd?

Bij mediawijsheid voor kinderen hoort ook leren wanneer je stopt.

Maar dat hoeft niet te betekenen dat ieder schermmoment verkeerd is.

Samen een halfuur bouwen, lachen en ontdekken is iets anders dan gedachteloos blijven kijken naar filmpjes.

Spreek vooraf af wanneer jullie stoppen. Bijvoorbeeld na twee races, als het bouwwerk af is of wanneer het tijd is om samen te eten.

En leg je eigen telefoon ondertussen gerust weg.

Want ook oma’s kunnen soms behoorlijk lang blijven hangen bij een leuk filmpje of een berichtje.

Meer informatie over een gezonde balans tussen digitale media en andere bezigheden vind je bij Netwerk Mediawijsheid.

7. Ontdek samen hoe leuk offline kan zijn

Van scherm naar samen doen · alle leeftijden

Na een gezellig computerspel hoeft het scherm niet met tegenzin uit.

Je kunt het spel juist gebruiken als begin van iets anders.

Heeft je kleinkind een prachtig huis gebouwd in Minecraft? Pak dan een doos LEGO en probeer het huis in het echt na te bouwen.

Hebben jullie een digitaal kookspel gespeeld? Dan is het misschien tijd om samen echte koekjes te bakken.

En als je kleinkind graag filmpjes over dieren bekijkt, kunnen jullie daarna buiten op zoek gaan naar vogels, insecten of dierensporen.

Zo lopen online en offline plezier vanzelf in elkaar over.

Laat je kleinkind zelf kiezen

Wat ik hierbij vooral leuk vind, is om de keuze bij het kind te leggen.

Vraag bijvoorbeeld:

‘Zullen we iets maken, iets bakken of even naar buiten gaan?’

Een kleinkind van zeven kiest misschien voor een speurtocht in de tuin. Een kind van tien wil liever een eigen stripverhaal tekenen. En een dertienjarige vindt het misschien leuk om samen een recept te bedenken dat jullie nog nooit hebben gemaakt.

Je kunt er zelfs een klein spelletje van maken: schrijf drie activiteiten op briefjes, leg ze omgekeerd op tafel en laat je kleinkind er eentje trekken.

Het gaat niet om zo min mogelijk schermtijd verzamelen alsof het punten zijn.

Het gaat erom dat kinderen ontdekken hoeveel verschillende manieren er zijn om plezier te hebben.

En voor ons oma’s is het natuurlijk ook gewoon heerlijk om samen iets te ondernemen.

Want die quality time, daar draait het bij Van En Voor Oma uiteindelijk om.

Oma’s digitale quiz: wat zouden jullie doen?

Zin om te kijken hoeveel jullie samen al weten over mediawijsheid?

Pak er een kopje thee of een glaasje limonade bij. Lees de vragen hardop voor en laat je kleinkind eerst antwoorden. Daarna mag oma vertellen wat zij zou doen.

Er zijn geen punten nodig. Het leukste is juist om te horen waarom jullie iets kiezen.

Oma’s digitale quiz

Notitieboek met Oma's digitale quiz over mediawijsheid voor kinderen, met vragen over echt of nep, veilig delen en persoonlijke informatie.
Doe samen met je kleinkind Oma’s digitale quiz en ontdek hoe mediawijs jullie zijn!

Samen mediawijs worden begint met een beetje nieuwsgierigheid

Misschien dacht je altijd dat je kleinkind jou vooral iets over computers en telefoons kon leren.

Maar na deze zeven ideeën zie je hopelijk dat het ook andersom werkt.

Je kleinkind laat zien hoe een app werkt. Jij helpt nadenken over wat verstandig is.

Je ontdekt samen of een bijzondere foto echt is. Je praat over vriendelijke berichten, privacy en persoonlijke gegevens. En tussendoor speel je misschien wel een computerspel waarbij oma voor het eerst van haar leven de finish haalt.

Dat is óók mediawijsheid bij kinderen.

Het mooie is dat je er geen speciale cursus, dure spullen of ingewikkelde voorbereiding voor nodig hebt.

Een beetje tijd, aandacht en nieuwsgierigheid zijn al genoeg.

Dus misschien kun je de volgende keer dat je kleinkind op bezoek komt eens vragen:

‘Laat jij oma eens zien wat jij zo leuk vindt op je tablet?’

Wie weet wat jullie samen ontdekken.

En misschien eindigt die middag niet achter een scherm, maar met een zelfgebouwd LEGO-huis, een schaal koekjes of een wandeling buiten.

Juist die kleine momenten waarop oma en kleinkind samen leren, lachen en herinneringen maken, vind ik zo waardevol.

Liefs,

Gerda

Over Gerda van Van En Voor Oma

Gerda is oprichter van Van En Voor Oma, een Nederlandse community voor oma’s. Via Van En Voor Oma inspireert zij oma’s met activiteiten, recepten, printables, verhalen en praktische tips om samen met hun kleinkinderen mooie herinneringen te maken.

Meer inspiratie vind je op:

Van En Voor Oma – welkom

Veelgestelde vragen

1. Hoe kan ik als oma mijn kleinkind mediawijs maken als ik zelf niet handig ben met computers?

Je hoeft helemaal geen computerexpert te zijn om je kleinkind te helpen.

Juist door samen te ontdekken en vragen te stellen, kun je veel betekenen.

Laat je kleinkind uitleggen hoe een app werkt en stel ondertussen vragen over wat je wel en niet deelt, hoe je weet of iets betrouwbaar is en wat je doet als iemand online onaardig is.

Je levenservaring is daarbij minstens zo waardevol als technische kennis.

2. Vanaf welke leeftijd kun je met je kleinkind over online veiligheid praten?

Je kunt al met kinderen van ongeveer zes jaar eenvoudige gesprekjes voeren over veilig internetten.

Bij jonge kinderen gaat het vooral om herkenbare afspraken: geen persoonlijke gegevens aan onbekenden geven, eerst vragen voordat je iets downloadt en vertellen wanneer iets niet prettig voelt.

Bij kinderen van negen tot twaalf jaar kun je ook praten over groepsapps, online pesten, privacy en nepnieuws.

Met tieners kun je uitgebreider praten over sociale media, AI, online vriendschappen en de gevolgen van wat je deelt.

Pas je uitleg aan de leeftijd en ervaringen van je kleinkind aan.

3. Hoeveel schermtijd is verstandig voor kinderen als ze bij oma logeren?

Dat hangt onder andere af van de leeftijd, het soort schermgebruik en de afspraken die thuis gelden.

Overleg daarom vooraf met de ouders. Zo weet je welke regels je kleinkind gewend is.

Kijk daarnaast niet alleen naar het aantal minuten. Ook voldoende slaap, beweging, buitenspelen en tijd voor andere activiteiten zijn belangrijk.

Een gezellig computerspelletje met oma kan prima onderdeel zijn van een afwisselende logeerdag.

De landelijke adviezen over gezond schermgebruik zijn terug te vinden via Mediawijsheid.nl.

4. Wat kan ik doen als mijn kleinkind iets engs of vervelends op internet heeft gezien?

Blijf rustig en geef je kleinkind de ruimte om te vertellen wat het heeft gezien.

Vraag wat er gebeurde en hoe het zich voelt. Probeer niet boos te reageren, ook niet als je kleinkind ergens op heeft geklikt waar het eigenlijk niet mocht komen.

Vertel dat het goed is dat je kleinkind erover praat.

Bespreek samen wat nodig is en betrek de ouders. Bij ernstige bedreigingen, seksuele benadering door onbekenden of andere onveilige situaties is het belangrijk snel passende hulp in te schakelen.

Vooral belangrijk: laat je kleinkind weten dat het altijd bij jou terechtkan.

5. Zijn er gratis spelletjes waarmee kinderen mediawijsheid kunnen oefenen?

Ja. Een mooi Nederlands voorbeeld is MediaMasters.

Dit is een gratis educatief spel van Netwerk Mediawijsheid, vooral bedoeld voor leerlingen van ongeveer acht tot twaalf jaar.

Kinderen oefenen spelenderwijs met onderwerpen zoals privacy, nepnieuws, sociale media en online veiligheid. MediaMasters wordt onder andere op scholen gespeeld, maar biedt ook opdrachten en mogelijkheden om thuis verder te ontdekken.

Je kunt je kleinkind vragen of het MediaMasters op school kent. Misschien kan het jou wel een van de opdrachten uitleggen.